Fintech nedir? Türkiye fintech sözlüğü ve lisans türleri

Özet: Fintech nedir sorusunun kısa yanıtı, finansal hizmetleri yazılım ve veriyle yeniden kuran şirketler. Türkiye’de fintech girişimleri hangi işi yaptıklarına göre TCMB, BDDK veya SPK’dan izin alıyor. Bu rehberde temel kavramları, lisans türlerini ve doğru düzenleyiciyi seçmenin yolunu anlatıyoruz.

Fintech, İngilizce “financial technology” ifadesinin kısaltması. Türkçede “finansal teknoloji” ya da kısaca “fintek” olarak da kullanılıyor. Ödeme uygulamalarından dijital bankalara, kitle fonlaması platformlarından kripto borsalarına kadar geniş bir alanı kapsıyor.

Türkiye’de fintech nedir sorusu, sadece bir tanım sorusu değil. Hangi alanda çalıştığınız, hangi kurumdan izin alacağınızı ve ne kadar sermaye gerektiğini belirliyor. Bu yüzden rehberi bir sözlük ve lisans haritası olarak hazırladık.

Fintech nedir, nasıl çalışır?

Fintech şirketleri, bankaların ve finans kuruluşlarının geleneksel olarak sunduğu hizmetleri daha hızlı ve ucuz sunmayı hedefliyor. Bunu yaparken mobil uygulamalar, bulut altyapısı, uygulama programlama arayüzleri (API) ve veri analitiği kullanıyorlar.

İki temel model var. İlkinde girişim lisans alıp hizmeti doğrudan kendisi sunuyor. İkincisinde lisanslı bir kuruluşun altyapısı üzerine ürün geliştiriyor. İkinci model daha hızlı başlıyor ama altyapı sağlayıcısına bağımlılık yaratıyor.

Türkiye fintech sözlüğü

Fintech dünyasında sık geçen kavramlar şunlar:

• Ödeme kuruluşu: 6493 sayılı Kanun kapsamında para transferi, ödeme aracı ihracı ve üye işyeri hizmeti gibi ödeme hizmetleri sunan şirket.
• Elektronik para kuruluşu: Ödeme hizmetlerine ek olarak elektronik para ihraç edebilen şirket. Bakiye tutan dijital cüzdanlar genellikle bu gruptan çıkıyor.
• Açık bankacılık: Müşterinin izniyle banka hesap bilgilerinin ve ödeme talimatlarının API’ler üzerinden üçüncü taraflarla paylaşılması.
• Dijital banka: Fiziksel şube açmadan, yalnızca elektronik kanallardan hizmet veren banka.
• Servis modeli bankacılığı: Bir bankanın hizmetlerini, fintech şirketlerinin uygulamaları üzerinden sunması. Dünyada “banking as a service” olarak biliniyor.
• Kitle fonlaması: Bir girişimin, platform aracılığıyla çok sayıda yatırımcıdan pay veya borç karşılığı fon toplaması.
• Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Kripto varlık alım satımı, saklama ve transfer hizmeti veren platform.
• Insurtech ve regtech: Sigortacılık ve düzenlemeye uyum süreçleri için teknoloji geliştiren şirketler.

Fintech lisans türleri ve düzenleyiciler

Türkiye’de fintech düzenlemesi tek bir kurumda toplanmıyor. Faaliyet alanına göre üç ana kurum devreye giriyor: TCMB, BDDK ve SPK. Bu üçlü yapıyı ödeme kuruluşları analizimizde ayrıntılı incelemiştik.

Ödeme ve elektronik para kuruluşları (TCMB)

Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının izni ve denetimi, 1 Ocak 2020’den beri TCMB’de. Bu yetki daha önce BDDK’daydı ve 7192 sayılı Kanun ile Merkez Bankası’na devredildi. TCMB’nin ödeme hizmetleri sayfası alanın genel çerçevesini anlatıyor.

TCMB listelerine göre 1 Kasım 2026 itibarıyla 20 ödeme kuruluşu ve 55 elektronik para kuruluşu faaliyet izniyle çalışıyor. Hangi hizmetin sunulabileceği, alınan iznin kapsamına göre değişiyor.

Açık bankacılık hizmetleri de bu çerçevede yer alıyor. Ödeme emri başlatma ve hesap bilgisi hizmetleri, 6493 sayılı Kanun’da tanımlı ödeme hizmetleri arasında. Konuyu açık bankacılık rehberimizde ayrıca anlatmıştık.

Dijital bankalar ve servis modeli bankacılığı (BDDK)

BDDK’nın dijital bankalara ilişkin yönetmeliği 29 Aralık 2021’de yayımlandı ve 1 Ocak 2022’de yürürlüğe girdi. Yönetmelik iki modeli düzenliyor: şubesiz dijital bankalar ve servis modeli bankacılığı.

Yönetmeliğe göre dijital banka kurmak için asgari ödenmiş sermaye 1 milyar TL. Kurul bu tutarı artırmaya yetkili. Dijital bankaların kredi müşterileri ise yalnızca finansal tüketiciler ve KOBİ’lerden oluşabiliyor.

Dijital bankalar fiziksel şube açamıyor. Ancak müşteri şikayetleri için en az bir fiziksel büro kurmaları zorunlu.

Servis modeli bankacılığında ise fintech şirketi “arayüz sağlayıcı” oluyor. Müşteri, fintech uygulaması üzerinden bankanın hizmetlerine ulaşıyor. Hizmet bankanın bilançosu üzerinden veriliyor ve arayüz sağlayıcının BDDK izni alması gerekiyor. Bankalar ise arayüz sağlayıcı olamıyor.

Kitle fonlaması platformları (SPK)

Kitle fonlaması platformları SPK’dan izin alarak çalışıyor. Türkiye’de iki model var: paya dayalı ve borçlanmaya dayalı kitle fonlaması. Girişim, pay ya da borçlanma aracı karşılığında çok sayıda yatırımcıdan fon topluyor.

Yatırım limitleri ve fon talebi üst sınırı SPK tarafından düzenli olarak güncelleniyor. Bu limitlerin seyrini kitle fonlaması haberimizde aktarmıştık. Güncel tutarlar için SPK duyurularının izlenmesi gerekiyor.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (SPK)

Kripto platformları, 7518 sayılı Kanun ile SPK gözetimine girdi. Kanun, 2 Temmuz 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyet için SPK’dan izin alması gerekiyor.

SPK’nın kripto varlık hizmet sağlayıcıları sayfası ilgili listeleri yayımlıyor. SPK’ya göre “faaliyette bulunanlar listesi”nde yer almak, yetki belgesi anlamına gelmiyor. Bu ayrım, kullanıcılar ve iş ortakları için önemli.

Kurulun yönetimi Kasım 2026’da değişti. Yeni yönetimin fintech ve kripto önceliklerini SPK’nın yeni başkanı haberimizde ele aldık.

Türkiye’de fintech pazarında kimler var?

TCMB listeleri, ödeme tarafındaki oyuncuların tek tip olmadığını gösteriyor. Elektronik para kuruluşları arasında dört grup öne çıkıyor.

• Banka iştirakleri: Bankaların kurduğu finansal teknoloji şirketleri.
• Telekom şirketleri: Turkcell, Vodafone ve TT’nin elektronik para kuruluşları.
• Büyük markalar: Türk Hava Yolları ve İstanbul ulaşım kartı altyapısını yöneten Belbim gibi şirketler.
• Bağımsız fintechler: iyzico, Papara, Moka United, Sipay ve Paytr gibi girişimler.

Bu tablo, bağımsız girişimlerin bankalar ve telekom devleriyle aynı lisans sınıfında yarıştığını gösteriyor. Büyük oyuncular müşteri tabanı ve sermayeyle, girişimler ise hız ve ürün çeşitliliğiyle öne çıkmaya çalışıyor.

Sektör ve rakipler: Türkiye modeli nasıl ayrışıyor?

Avrupa Birliği’nde ödeme hizmetleri, ikinci Ödeme Hizmetleri Direktifi (PSD2) ile düzenleniyor. Açık bankacılık, AB’de bu direktifle zorunlu hale geldi. Türkiye’nin 6493 sayılı Kanun’daki ödeme hizmeti tanımları da benzer bir mantık izliyor.

İngiltere ise farklı bir yol seçti. Finansal düzenleyici FCA, 2016’da girişimlerin ürünlerini kontrollü ortamda test edebildiği düzenleyici sandbox uygulamasını başlattı. Türkiye’de fintech düzenlemesi daha çok lisans odaklı ilerliyor.

Bir diğer fark kurum yapısında. İngiltere’de finansal hizmetlerin büyük kısmı tek davranış düzenleyicisi FCA altında toplanıyor. Türkiye’de ise girişim, faaliyetine göre üç ayrı kurumla muhatap oluyor.

Fintech girişimi kurarken hangi yolu seçmeli?

Doğru lisansı seçmek için üç soru yol gösterici:

1. Müşteri parasını tutacak mısınız? Tutacaksanız elektronik para kuruluşu izni gündeme gelir.
2. Kredi verecek misiniz? Kredi, bankacılık izni gerektirir; servis modeli bankacılığı burada bir alternatif.
3. Yatırım ürünü mü sunuyorsunuz? Pay, borçlanma aracı veya kripto varlık söz konusuysa SPK devreye girer.

Lisans almak tam kontrol sağlıyor ama sermaye, uyum ve zaman maliyeti yüksek. Lisanslı bir kuruluşla iş birliği ise hızlı başlangıç sunuyor. Pek çok girişim önce iş birliğiyle başlayıp ölçeklendikçe kendi lisansına geçiyor.

Hangi yol seçilirse seçilsin, uyum maliyeti iş planının merkezinde olmalı. Lisanssız ödeme hizmeti sunmak, cezai sonuçlar doğurabiliyor.

Sık sorulan sorular

Fintech ile fintek aynı şey mi?

Evet. Fintech, “financial technology” ifadesinin İngilizce kısaltması. Fintek ise aynı kavramın Türkçeleştirilmiş yazımı ve resmi metinlerde de kullanılıyor.

Fintech şirketi kurmak için lisans şart mı?

Faaliyete bağlı. Ödeme, elektronik para, bankacılık, kitle fonlaması ve kripto hizmetleri izne tabi. Muhasebe yazılımı gibi doğrudan finansal hizmet sunmayan ürünler için genellikle lisans gerekmiyor.

Ödeme kuruluşu ile elektronik para kuruluşu arasındaki fark ne?

İkisi de TCMB’den izin alıyor. Elektronik para kuruluşu, ödeme hizmetlerine ek olarak elektronik para ihraç edebiliyor. Kullanıcı bakiyesi tutan cüzdanlar bu nedenle genellikle bu lisansla çalışıyor.

Dijital banka kurmak için ne kadar sermaye gerekiyor?

BDDK yönetmeliğine göre asgari ödenmiş sermaye 1 milyar TL. Kurul bu tutarı artırmaya yetkili. Başvuruda ayrıca iş planı ve bilgi sistemleri yeterliliği inceleniyor.

Kripto borsaları hangi kurumun denetiminde?

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 7518 sayılı Kanun ile 2024’ten bu yana SPK gözetiminde. Faaliyet için SPK izni gerekiyor.

Açık bankacılık hangi kuruma bağlı?

Ödeme emri başlatma ve hesap bilgisi hizmetleri, 6493 sayılı Kanun kapsamında TCMB’nin alanında. Bankaların API altyapısına ilişkin bilgi sistemleri kuralları ise BDDK düzenlemelerinde yer alıyor.

Kaynaklar

Bu rehber 6493, 7192 ve 7518 sayılı kanunlara, BDDK’nın 29 Aralık 2021 tarihli dijital bankalar yönetmeliğine ve SPK duyurularına dayanıyor. Lisanslı kuruluş sayıları TCMB listelerinden 1 Kasım 2026’da alındı.